logo


Psychologie & Psychologen

Sommige mensen verwarren psychologie met psychiatrie.
Psychiatrie is een medisch specialisme zoals cardiologie of gynaecologie, met dien verschil dat het een zwaar omstreden medisch specialisme is.

Psychologie kan onderverdeeld worden in twee takken:
  1. de studie van menselijk gedrag
  2. het klinisch beoordelen en/of behandelen van cliënten, hetgeen veronderstelt zich te baseren op de eerste tak (Dit houdt ook psychotherapie in.)
Hier wordt het woord "psychologie" gebruikt om de tweede tak aan te geven.

Vier veel voorkomende mythes over psychologie en psychologen:

1. Psychologie is een wetenschap

Psychologie wordt door de "Kleine Koenen" van Wolters gedefinieerd als "wetenschap van de bewustzijnsverschijnselen". Hetzelfde woordenboek definieert het woord "wetenschap" als "het geheel van kennis betreffende een vak van studie". In feite is psychologie niet gebaseerd op "kennis" maar op onbewezen en onbewijsbare meningen. Psychologie is een geloofsysteem, zoals filosofie of religie, dat stoelt op de algemeen aanvaarde opvattingen van de tijdgeest, of op innovatieve, vaak leus-achtige ideeën die geopperd worden door charismatische leiders in het vak. Geen van de stellingen die psychologen aanhangen zijn bewezen, noch kunnen ze bewezen worden, door objectief, wetenschappelijk onderzoek. Het is namelijk niet mogelijk om menselijke emoties en gedrag accuraat te beoordelen of meten.

2. Psychologen zijn hoog opgeleide beroeps-uitoefenaars

Het is mogelijk om aan de universiteit af te studeren in het vak psychologie. Sommige psychologen zijn zelfs gepromoveerd in het vak, en mogen zichzelf "doctor" en zelfs "hoogleraar" noemen. Een dergelijke titel wordt ook bij vele andere alfavakken gegeven, b.v. filosofie, geschiedenis, of literatuur. Houders van een bul in psychologie hebben over het algemeen geen wetenschappelijk onderzoek gedaan, maar hebben de filosofieën en geloofspunten van andere psychologen bestudeerd. Zeer weinig of geen van die geloofspunten zijn onomstreden. In Nederland was de titel "psycholoog" vroeger niet wettelijk beschermd. Iedereen mocht zichzelf "psycholoog" noemen. De in 1995 aangenomen Wet BIG stelt dat een psycholoog dient te beschikken over de kennis, inzichten en vaardigheden die nodig zijn voor het uitoefenen van zijn/haar beroep. Wat die kennis, inzichten en vaardigheden zijn, en hoe een psycholoog eraan dient te zijn gekomen, laat de wet in het midden.

3. Psychologie is effectief

Het is niet aangetoond dat klinische psychologie of "psychotherapie" effectief is, evenals dat niet aangetoond is bij "alternatieve geneeskunde" zoals reflexologie of iriscopie. Tevredenheid met de behandeling is geheel subjectief en hangt samen met de gevoelens van de cliënt over de behandeling. De geschiedenis van de psychologie kent vele in ongeloofwaardigheid vervallen, of tenminste zwaar omstreden, theorieën en methodes zoals die van Freud, Bettleheim, Rosen en Lovaas. "Tegenwoordig weten we dat..." is een zinsnede die de cliënt vaak zal horen wanneer hij over deze behandelingsmethodes vragen stelt. Statistisch gezien is de kans vrijwel 100% dat hetgeen we "tegenwoordig weten" in de toekomst zal worden afgewimpeld als onzin, zoniet ronduit misbruik.

Natuurlijk zijn er ook "psychologische" meningen die zó universeel aanvaard worden dat we ze als feiten beschouwen. Bijvoorbeeld, de meeste mensen geloven dat een mishandeld kind een grote kans maakt een ongelukkige volwassene te worden. Voor een dergelijk geloof is het niet nodig psychologie te studeren. Andere psychologische geloofspunten zijn minder universeel, en worden beïnvloed door cultuur, religie en maatschappelijke ontwikkelingen. Bijvoorbeeld, in de tegenwoordige tijd zijn één-ouder gezinnen minder gestigmatiseerd dan dertig jaar geleden. Het wordt daarom tegenwoordig minder snel geloofd dat het opgroeien zonder "vaderfiguur" schadelijk is voor kinderen. Dit standpunt komt nu dus nauwelijks meer voor bij psychologen, terwijl het dertig jaar geleden als "feit" werd beschouwd. Psychologen hebben vooroordelen even als de rest van de bevolking.

4. Psychologie is onschadelijk

Alhoewel klinische psychologie zeker minder schadelijk is dan de hersenbeschadigende behandelingen van de psychiatrie, zijn sommige cliënten van mening dat ze er wel degelijk emotioneel door geschaad zijn. Voorbeelden van schade als gevolg van psychologie zijn:

  • de cliënt ontwikkelt emotionele afhankelijkheid van de psycholoog;
  • de cliënt wordt misleid over de aard van zijn/haar problemen;
  • de cliënt wordt door de mening van de psycholoog belemmerd in scholing, werk of relaties.
Daadwerkelijke gevallen van succesvol procederen tegen psychologen zijn zeldzaam, zelfs in de V.S. In de praktijk is het haast onmogelijk om aan te tonen dat een psycholoog te kort is geschoten in zijn taak waardoor de cliënt schade heeft opgelopen, gezien de aard van het beroep en de kwetsbaarheid van de cliënt.

Dwangpsychologie?

Velen van ons worden onvrijwillig onderworpen aan psychologie. Mogelijk worden we verplicht ons "psychologisch te laten testen" als onderdeel van een sollicitatieprocedure. Onze kinderen worden soms naar bepaalde scholen of klassen verwezen geheel op grond van een advies van een psycholoog. Rechters kunnen zich beroepen op psychologische onderzoek bij de bepaling van voogdij of toerekeningsvatbaarheid. In dergelijke gevallen hebben psychologen vérstrekkende macht over ons leven en welzijn alhoewel ze niet persé beschikken over de inzicht en wijsheid die dergelijke macht zou kunnen rechtvaardigen. Zij hebben hun machtsposities bereikt op grond van de brede maatschappelijke acceptatie van hun beroep, en niet op grond van wetenschappelijk aantoonbare feiten.

Zou psychologie daarom moeten worden afgeschaft? Niet persé. Zoals hierboven gezegd, psychologie stoelt op geloof, en ieder van ons is vrij om erin te geloven of niet. We hebben het recht om psychologen te raadplegen en hun adviezen te volgen indien we dat willen, zoals we het recht hebben om astrologen, waarzeggers of wondergenezers te raadplegen. We zouden evengoed het recht moeten hebben te weigeren ons te onderwerpen aan psychologie en/of het opvolgen van de adviezen van een psycholoog.

logo
Copyright © MeTZelf