Psychofarmaca zijn middelen die worden voorgeschreven om gevoel, gedrag, stemming of slaap te beïnvloeden. Ze kunnen ook anders genoemd worden, bijvoorbeeld antipsychotica, neuroleptica, antidepressiva, sedativa, slaappillen, pillen voor hyperactiviteit, of pillen tegen angst. Middelen die worden voorgeschreven voor neurologische aandoeningen zoals de ziekte van Parkinson en epilepsie zijn nauw verwant aan psychofarmaca.

Het is gevaarlijk na langdurig gebruik met deze middelen abrupt te stoppen. Hoe lang is langdurig? Dat is bij ieder persoon anders. Sommige mensen lukt het na drie maanden gebruik nog te stoppen, terwijl anderen al na twee weken gebruik niet meer zonder gevaar kunnen stoppen. Dit geldt ook bij een lage dosis.

Deze middelen zijn namelijk narcotica. Ze hebben een verdovend of stimulerend effect. Zoals bij illegale narcotica, treedt na een bepaalde periode van gebruik lichamelijke verslaving op. Het plotseling stoppen kan hevige gevolgen hebben voor het lichaam. In extreme gevallen kan dit zelfs tot de dood leiden. Even gevaarlijk zijn de gevolgen van het abrupt stoppen voor het gedrag. Dat kan zelfs leiden tot (zelf)moord.

Gedrag en gevoelens worden geregeld onder anderen in de hersenen. Hersencellen, genoemd neuronen, staan met elkaar in verbinding door bepaalde stoffen uit te wisselen. Die stoffen heten neurotransmitters. Psychofarmaca grijpen in bij de neurotransmitterhuishouding. De hersenen verzetten zich tegen dit ingrijpen. Als je bijvoorbeeld een zogenaamd antipsychoticum gebruikt, wordt de stof dopamine tegengewerkt doordat het middel de dopaminereceptoren van de hersencellen blokkeert. Om dat te compenseren gaan de hersenen meer dopamine produceren. Wanneer je abrupt stopt met je antipsychoticum, neem je dus plotseling de blokkade weg, waardoor je teveel dopamine in je hersenen hebt. Het lijkt dan alsof je een flinke dosis cocaïne hebt gebruikt. Van cocaïne komt er ook meer dopamine in je hersenen.

De gevolgen van het stoppen met psychofarmaca kunnen niet altijd helemaal voorkomen worden. Wel kunnen die gevolgen vaak beheersbaar blijven door de dosis zeer langzaam en geleidelijk te verlagen.

In de medische literatuur komt stoppen met psychofarmaca nauwelijks voor. Dit is omdat onderzoek naar farmaceutische middelen vrijwel altijd gefinancierd wordt door de fabrikanten van die middelen. Zij hebben geen belang bij het onderzoeken van het veilig stoppen met hun middelen. Ze willen natuurlijk dat we altijd door gaan met ze te gebruiken.

Artsen werken zelden mee aan het uitsluipen van psychofarmaca. Daarom hebben ze er geen ervaring mee. Ze zijn vaak wel bereid een middel door een ander te vervangen. Dat kan handig zijn wanneer dat andere middel makkelijker is om mee af te bouwen. Geheel stoppen is meestal met een arts, en vooral met een psychiater, niet bespreekbaar. Wanneer een arts zich al bereid toont mee te werken aan verminderen, zal hij meestal aanraden de dosis te halveren. Een dergelijke drastische verlaging na langdurig gebruik zal bij de meeste mensen mislukken.

Hieronder volgen wat tips voor het afbouwen van psychofarmaca:

1. Het is ideaal wanneer je psychiater of huisarts meewerkt. Stel met hem/haar een schriftelijk schema op.
2. Betrek erbij een familielid of goede vriend waar je dagelijks contact mee hebt, en die je steunt in je poging om met middelengebruik te stoppen. Hij/zij kan namelijk signalen van gevaar opvangen die je zelf niet merkt.
3. Het spreekt vanzelf dat de problemen die je had voordat je met psychofarmaca begon er nog zijn wanneer je ermee stopt. Vanwege de door de middelen veroorzaakte overgevoeligheid kunnen die problemen zelfs harder aankomen. Maak daarom een plan hoe je met die problemen om zal gaan. Enkele voorbeelden: hoor je stemmen, is een gespreksgroep voor stemmenhoorders misschien iets voor jou. Ben je eenzaam, zoek dan vrijwilligerswerk op een gebied dat aansluit bij je interesses. Slaap je slecht, besluit van tevoren hoe je daarmee kunt omgaan zonder pillen, bijvoorbeeld 's nachts lezen of filmpjes bekijken.
4. Gebruik je meerdere middelen, verminder het gebruik van maar één middel tegelijk. Het is zinnig om eerst te werken aan het verminderen van het "antipsychoticum", omdat dit het meest schadelijke middel is.
5. Gebruik je een depotmiddel, schakel dan eerst over op een vergelijkbaar middel dat geen depot is. Hiervoor heb je de medewerking van een arts nodig, omdat hij/zij de recepten voorschrijft. Wanneer je bent overgeschakeld op het andere middel, wacht dan nog enkele maanden met beginnen met afbouwen.
6. Verminder met hele kleine stappen, niet meer dan 5% van de oorspronkelijke dosis tegelijk. Doe het niet te snel. Stel je slikt al een jaar 2 mg Risperdal per dag. Verminder de dosis dan naar 1.9 mg en houdt het drie of vier weken op die dosis. Als er zich geen bijzondere problemen voor doen, verminder daarna tot 1.8 mg en trek weer drie of vier weken uit tot de volgende vermindering. Slik je langer dan een jaar, kan het zelfs verstandig zijn om zes tot tien weken per vermindering uit te trekken.
7. Sla geen stappen over. Probeer het niet te versnellen. Je merkt al dat het jaren kan duren, vooral wanneer je meerdere middelen gebruikt.
8. Heb je tegenslag, blijf dan op de dosis waar je op bent totdat het beter gaat.
9. Wanneer je van de arts een recept krijgt voor pillen in een andere dosis dan ze gefabriceerd worden, kan de apotheek er capsules van de gewenste dosis van draaien. Sommige middelen, o.a. Risperdal, Haldol, en Cisordinol, zijn ook verkrijgbaar in vloeibare vorm. Het zijn dan druppels die je in limonade gebruikt. Dit kan handig zijn bij het afbouwen omdat kleine verminderingen beter af te meten zijn. Let wel extra op het gevaar voor huisgenoten, en laat nooit limonade met druppels erin slingeren.
10. Vergeet niet gezond te eten en veel maar rustig aan lichaamsbeweging te doen, zoals wandelen en fietsen.

naar boven
naar hoofdpagina